Na tematskoj tribini održanoj, u srijedu, 27. maja, u Beogradu pod naslovom „Republika Srpska između Istoka i Zapada: politika balansiranih odnosa“ govorili su: Darko Tanasković, Nenad Kecmanović, Aleksandar Vranješ, Milomir Stepić, Miloš Ković, Aleksandar Pavić, Predrag Ćeranić, Aleksandar Raković i Nebojša Malić.  Uvodnu riječ dao je šef Predstavništva Republike Srpske u Srbiji Mlađen Cicović, dok je razgovor moderirao urednik portala „Sve o Srpskoj“ i „Fakti“ Đuro Bilbija.

Učesnici tribine pokušali su da ponude odgovore na više aktuelnih političkih i geopolitičkih pitanja: da li se Republika Srpska nalazi između Istoka i Zapada ili nastoji da vodi samostalnu i pragmatičnu politiku bez potpunog svrstavanja; koliko je takva politika moguća u uslovima savremenih globalnih podjela; zašto Republika Srpska ima bolje odnose sa sve tri svjetske supersile nego sa Evropskom unijom, iako se nalazi na evropskom putu; šta znači odlazak Kristijana Šmita ako ostanu OHR, Bonska ovlašćenja i uslovi 5+2; koliko će trajati prenos vlasti na domaće institucije u Bosni i Hercegovini u odnosu na rokove predviđene Dejtonskim mirovnim sporazumom, kao i da li pozivanje na Dejton znači novi početak ili povratak na izvorne entitetske nadležnosti.

Mlađen Cicović u uvodnoj riječi ocijenio je da živimo „u vremenu dubokih globalnih promjena“, u epohi u kojoj se međunarodni odnosi ponovo oblikuju kroz „sukobe interesa velikih sila, ekonomske krize, bezbjednosne izazove i sve izraženiju geopolitičku polarizaciju“. U takvim okolnostima, kako je naveo, Balkan ponovo postaje „prostor važnih geopolitičkih interesa“, dok se Republika Srpska nalazi pred „složenim političkim, diplomatskim i ekonomskim izazovima“.

Cicović je istakao da tema tribine „nije samo pitanje spoljne politike“, već da se tiče i „političke stabilnosti, institucionalne snage, ekonomskog razvoja i očuvanja nacionalnog identiteta“. On je postavio i ključna pitanja: „Da li je u savremenom svijetu moguće voditi samostalnu i pragmatičnu politiku bez potpunog svrstavanja?“ i „gdje je granica između saradnje sa velikim silama i očuvanja političke autonomije?“

Prema njegovim riječima, „politika balansiranih odnosa“, koju Republika Srpska vodi prethodnih godina, pokazala se kao „racionalan i odgovoran pristup u složenim međunarodnim okolnostima“. Naveo je da je, zahvaljujući takvoj politici, kao i „političkom iskustvu i diplomatskoj poziciji rukovodstva Republike Srpske predvođenog Miloradom Dodikom“, Srpska uspjela da „očuva političku stabilnost, razvija saradnju i sa Istokom i sa Zapadom, te sačuva svoju dejtonsku i ustavnu poziciju“.

On je naglasio da „nijedna politika ne može biti uspješna bez unutrašnjeg jedinstva i nacionalne sabornosti“, te da je danas „više nego ikada potrebna svijest o zajedničkim nacionalnim i državnim interesima srpskog naroda – i u Republici Srpskoj i u Srbiji“.

Cicović je poručio i da „identitetska pitanja, kao i ustavna i međunarodna pozicija Republike Srpske, ne smiju biti predmet dnevnopolitičkih sukoba i političkog nadgornjavanja“. Kako je naveo, politička borba treba da postoji, ali „prostor za tu borbu treba tražiti u ekonomskim temama, jačanju institucija, borbi protiv korupcije i unapređenju života građana“.

On je ukazao da očuvanje Republike Srpske „nije pitanje jedne stranke, jedne generacije ili jednog političkog mandata, već trajno nacionalno i istorijsko pitanje“, zbog čega je neophodan „minimum nacionalnog i državnog jedinstva“ kada su u pitanju ključni interesi Republike Srpske i srpskog naroda.

Posebno je naglasio značaj očuvanja „identiteta, kulture, tradicije, srpskog jezika i ćiriličnog pisma“, uz ocjenu da „narod koji izgubi svoj kulturni i duhovni temelj vremenom gubi i političku snagu“.

Govoreći o odnosima Republike Srpske i Srbije, Cicović je naveo da su oni zasnovani na „specijalnim i paralelnim vezama, zajedničkom kulturnom prostoru i istorijskoj povezanosti“, te da predstavljaju „važan faktor političke stabilnosti, ekonomskog razvoja i očuvanja nacionalnog identiteta srpskog naroda sa obje strane Drine“.

Na kraju je poručio da je „možda i najvažnije pitanje“ očuvanje „ustavne i međunarodne pozicije Republike Srpske zasnovane na Dejtonskom mirovnom sporazumu“, te da je u vremenu „snažnih geopolitičkih pritisaka i pokušaja političkih reinterpretacija“ od presudnog značaja „očuvati institucionalni kapacitet, političku stabilnost i nacionalno jedinstvo kao temelje opstanka i budućnosti Republike Srpske“.

Nenad Kecmanović, politikolog, ocijenio je da je „balansiranje između Istoka i Zapada“ ne samo srpska politika nego i „srpska sudbina“, jer su Srbi „napravili kuću na sred puta“. Prema njegovim riječima, to je „lako reći, ali gotovo nemoguće ostvariti“ u svijetu u kojem „veliki vele: ako nisi s nama, onda si protiv nas“.

On je naveo da je „Dodikova Srpska blizu tom balansu“, ali da se ne nalazi ni u „Putinovoj i Sijevoj Evroaziji“, ni u „Trampovoj zapadnoj hemisferi“, već u „evropskom dvorištu, na putu u EU“, uz ocjenu da su „Srbi evropski narod“. Istovremeno je istakao da je Evropska unija, iako „geografski najbliža“, u političkom smislu „najdalja“, te da „utjerivanje u unitarnu BiH ugrožava njen opstanak“.

Govoreći o izborima u BiH, naveo je da bi oni trebalo da pokažu „ko ima legitimitet da zastupa svaki od tri naroda“, uz procjene da će pobijediti „SDA, HDZ i SNSD“, ali da je podjednako važno „koliko ubjedljivo“, kako bi lideri mogli da zastupaju interese u „ravnopravnom dogovoru“.

On je dodao da se predsjednik Srbije Aleksandar Vučić nalazi između različitih globalnih centara moći, od Brisela do Pekinga i Vašingtona, što pokazuje da „svaki raskorak u svesrpskoj spoljnoj politici ne ide u prilog nacionalnom jedinstvu“.

Kecmanović je ocijenio da „ne treba imati prevelika očekivanja“, jer Rusija „ima i važnije nacionalne i globalne prioritete“, a SAD i EU će takođe voditi sopstvene interese, zbog čega su mogući „neočekivani kompromisi“.

Zaključio je da će „biti sigurno bolje za Srpsku“, ali da „sve sem razlaza biće produženje agonije nemoguće države“.

Darko Tanasković, profesor i bivši diplomata, ocijenio je da je „odavno uobičajeno“ da se položaj Srbije određuje kao prostor „između istoka i zapada“, pri čemu je potisnut smisao misli pripisane Svetom Savi da je „Srbija Istok Zapadu i Zapad Istoku“, odnosno da je ona „i na istoku i na zapadu“.

On je ukazao da se u posljednje vrijeme sve češće iznosi teza, „na tragu hantingtonovske geopolitičke paradigme“, da su nerazumijevanje i sukobi unutar BiH, naročito između „Srba/pravoslavnih hrišćana i Bošnjaka/muslimana“, suštinski „civilizacijski, a ne politički“. Međutim, kako je naveo, „prevlast političkog u odnosima između naroda i država“ dovela je do toga da se civilizacijska dimenzija odnosa u BiH posmatra „prevashodno u političkim terminima“.

Tanasković je posebno naglasio da na srpskom jeziku „bez dodatnih objašnjenja nije moguće iskazati razliku između civilizacijskog i geopolitičkog ‘istoka’ i ‘zapada’“. Podsjetio je da se u engleskom i drugim evropskim jezicima civilizacijski Istok naziva „Orijentom“, a Zapad „Okcidentom“, dok su u geografskom i geopolitičkom smislu to „East i West“.

Prema njegovim riječima, „(geo)politički, Republika Srpska, a i Srbi uopšte, realno su između onoga što se podrazumeva pod istokom i zapadom“, dok je civilizacijska pozicija „složenija i protivrečnija“. Kako je istakao, Srbi, „iako temeljno i nesumnjivo evropski narod“, nose „Istok i Zapad u sebi (‘integralni orijentalizam’)“, te „nikako nisu u toj makro dihotomiji jasno i odelito između njih“.

On je ocijenio da iz takvog položaja proizlaze „određene protivrečnosti i sužavanje prostora za životno i društveno valorizovanje potencijalne komparativne prednosti toga civilizacijskog dvojstva“.

Govoreći o odnosima u BiH, Tanasković je naveo da se ponašanje većine stanovnika BiH „koji pripadaju muslimanskom civilizacijskom krugu“, politički prema Srbima iskazuje „kao antagonistički“, iako bi i oni „po svemu objektivno mogli da nose i Istok i Zapad u sebi“. Zbog toga se, kako je rekao, „ukida mogućnost susretanja“.

U završnici je naveo da se Bošnjaci žale kako ih srpski politički diskurs „neopravdano svodi na status verske grupe“, ali da je to, prema njegovom tumačenju, „logična posledica njihovog izbora“ da izjednače „političko i isključivo religijski shvaćeno i življeno civilizacijsko“.

Time, kako je zaključio, Bošnjaci „neminovno Srbe (a i Hrvate) ne samo politički, već i civilizacijski udaljavaju od svake ideje o izglednoj perspektivi skladnog zajedničkog života na Istoku Zapada i na Zapadu Istoka“.

Aleksandar Vranješ, ambasador BiH u Srbiji, izjavio je da je Brisel prekršio Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju sa BiH i da je „vrijeme da postavimo pitanje narodima da li želimo u takvu EU“, koja, kako je naveo, „ne poštuje volju ni Srba, ni Hrvata niti Bošnjaka“.

Vranješ je upozorio na „pokušaj postavljanja kukavičjeg jajeta iz Brisela“ kroz tekst Karla Bilta i Volfganga Petriča u „Frankfurter algemajne cajtungu“ pod naslovom „OHR treba zatvoriti“.

On je ukazao da su dvojica bivših visokih predstavnika „veoma opasno postavila tezu“ da bi pitanje imovine, za koje je Republika Srpska jasno rekla da o tome nema rasprave, trebalo prenijeti na polje evropskih integracija, kao i da „u novom pristupu ne smije postojati pravo Srba u BiH na veto“.

„Bilt i Petrič su shvatili da su bonska ovlašćenja presušila i da kroz uslovljavanje za pristup EU treba da nastave tamo gdje je Šmit stao“, ocijenio je Vranješ.

Geopolitičar Milomir Stepić je ocijenio da „globalna geopolitička dinamika donosi temeljno restrukturisanje sveta“ i brze promjene na regionalnom planu, a da je Balkan, posebno BiH, „upečatljiv primer“ takvih procesa.

On je naveo da se Republika Srpska, poslije perioda „svakovrsnog iživljavanja Zapada“, koji se, kako kaže, „lažno predstavljao kao ‘međunarodna zajednica’“, kao i djelovanja „donedavnog izaslanika“ koji se „lažno predstavljao kao ‘visoki predstavnik’“, sada „gotovo preko noći dočepala ‘zelene grane’“. Ipak, upozorio je da dosadašnje iskustvo nalaže „maksimalnu opreznost“, uz strepnju zbog moguće cijene takvog „salta mortale“.

Govoreći o unutrašnjim odnosima u BiH, Stepić je istakao da su „hrvatski zahtevi za trećim entitetom“, uključujući i „kartografsku konkretizaciju“, važan pokazatelj mogućih budućih transformacija „nemoguće države“, pa čak i njene dekonstrukcije.

Prema njegovim riječima, BiH je „sklepana u Dejtonu“ i od početka je imala „konstrukcijsku grešku“, zbog koje „očigledno više ne može da traje u novom geopolitičkom kontekstu“.

Zato smatra da Republika Srpska mora biti spremna na „raspakivanje Dejtona“ i da blagovremeno „artikuliše svoje interese“, odnosno odredi uslove pod kojima će pristati na promene, „prvenstveno u smislu svog statusa i granica“.

Ocijenio je da bi, u kontekstu eventualnog „raspakivanja Dejtona“, Republika Srpska „u prvom redu“ trebalo da zahtijeva „poništavanje postojanja Brčko Distrikta“ i obnovu „teritorijalnog kontinuiteta prekinutog prevarnom arbitražom“. Prema njegovim riječima, to predstavlja „egzistencijalno pitanje“ Srpske, uz stav da bi trebalo inkorporirati i teritorije koje je RS „vojno držala tokom rata“.

On je upozorio da takozvani „Goraždanski ‘prst’ (panhandle)“ može ugroziti „saobraćajnu povezanost, bezbednost, stabilnost i teritorijalnu kompaktnost“ istočnog dijela Republike Srpske.

Stepić je takođe naveo da „dve hrvatske periklave“ – odžačka i oraško-domaljevačka – predstavljaju „transsavski mostobran Hrvatske“ koji bi mogao poslužiti kao „odskočna daska“ za „presecanje ‘Koridora života’“.

U slučaju rušenja „dejtonske konstrukcije“, on smatra da bi prestao da važi odnos „51% Federaciji BiH i 49% Republici Srpskoj“, kao i da bi Srpska mogla tražiti povratak „najsrpskijih opština“ poput Drvara, Grahova, Glamoča i Petrovca, te dijelova Ključa, Sanskog Mosta i Krupe.

Kako je zaključio, time bi se spriječila „sama pomisao političkog Sarajeva“ o teritorijalnim promjenama na štetu Republike Srpske.

Istoričar Miloš Ković je naveo da srpska spoljna politika ima „veoma davno definisane ciljeve i metode“, kao i da počiva na „istorijskom iskustvu i tradicijama“ koje su „ukorenjene u srednjem veku“, a da su od kraja 18. i početka 19. veka dobile „jasnije, savremene oblike“ sa obnovom srpskih država.

On je istakao da od „prvih pomena srpskih arhonata, ili kneževa“ Srbi nastoje da „sami donose svoje odluke i da objedine teritorije na kojima žive u jedno političko telo“, od Jadrana do Save, Dunava i Timoka, pri čemu se u njihovom „srcu nalaze Bosna i Hercegovina“.

Prema njegovim riječima, „kičmu srpskih zemalja čine reke Drina i Bosna“, a „cela istorija srpskog naroda“ svodi se na „dve reči – oslobođenje i ujedinjenje“.

Ković je naveo da je cilj tih napora očuvanje „specifičnih, zavetnih predanja, duhovnih i kulturnih sadržaja“, koji su „nasleđeni iz srednjeg veka“, a u novije vreme nazvani „svetosavljem“, čiji je nosilac i čuvar „Srpska pravoslavna crkva“.

On je podsjetio da je „jugoslovensko iskustvo Srba donelo drugačije sadržaje“, ali da se sa raspadom Jugoslavije vidi „povratak na ova tri načela“.

Prema njegovoj ocjeni, njihovo ostvarenje je oduvijek zavisilo od odnosa sa „velikim državama, kakve su bile Vizantija, Ugarska, Venecija“, te da Srbi od 15. vijeka žive „u sistemu Velikih sila“.

Ković je dodao da su se sa obnovom država u 19. vijeku obnovile i srpske diplomatske tradicije, koje su se svodile na „prilagođavanje puteva za postizanje srpskih ciljeva interesima i politici Velikih sila“.

Ocijenio je da je spoljna politika Republike Srpske pokazatelj kako se može postići da, uz blagoslov Rusije, uspostavljate dobre odnose sa SAD.

„U ovim istorijskim okvirima i kontekstu koji nameće istorijsko iskustvo, Republika Srpska veoma dobro pliva, a ovo što se dešava u poslednje vreme je dobra potvrda“, kaže Ković.

Aleksandar Pavić, politikolog, ističe da je Republika Srpska kao i cijela BiH sada stisnuta između novog poretka i starog neoliberalnog koji se raspada ali je, poput ranjene zvijeri, izuzetno opasan.

Pavić je ocijenio da je do dolaska druge Trampove administracije, BiH bila beznadežni zatočenik liberal-globalističkog poretka, a da je Republika Srpska u liku njenog predsjednika Dodika prepoznala da se radi o civilizacijskom sukobu i dala bezrezervnu podršku Trampu.

„Republika Srpska je kroz lik predsednika Milorada Dodika na vreme prepoznala raskol na Zapadu i jasno se svrstala. Svakome je jasno da u ovom neoliberalnom global poretku nema mesta za Srbe ni Ruse, kao što nema mesta veri, identitetu, tradiciji. Nije slučajno što su Tramp i Putin prepoznali, Tramp vidi u Rusiji bližeg saveznika nego u EU. Još veliko i otvoreno pitanje da li će EU to da minira“, kaže Pavić.

Aleksandar Raković, istoričar, rekao je da je Republika Srpska postala najzapadniji pravoslavni prostor i svojevrsna tvrđava, te da zbog toga njeno jačanje ima osim nacionalnog i civilizacijski značaj.

„U prošlosti je grčki narod bio geografski najzapadniji na Siciliji i južnoj Italiji, a danas je to srpski narod u Republici Srpskoj iako su etnički počišćeni donedavno zapadniji srpski krajevi, istakao je Raković.

Predrag Ćeranić, dekan Fakulteta bezbjednosnih nauka Univerziteta u Banjaluci, istakao je da je Republika Srpska uspjela „nešto što je zaista vještina“, odnosno da pored „dokazanih prijatelja Rusije i Kine“ uspostavi sve bolje odnose sa Trampovom administracijom.

On je naveo da je „posada koja upravlja ovim malim brodom“ dobro pročitala „navigacijske karte“ i da se kreće „između opasnosti i prikrivenih, hibridnih prijetnji“.

Osvrćući se na ulogu Zapada, Ćeranić je upitao „gdje su u svemu tome Evropska unija i Velika Britanija“, uz ocjenu da bi, u slučaju eskalacije sukoba, „Evropu ponovo zahvatio ratni plamen“, pri čemu bi „Britanci i Nijemci“ dodatno dolivali „ulje na vatru“.

Po njegovoj ocjeni, u ključnim globalnim razgovorima učestvuju „najpozvaniji“, a to su „Si, Putin i Tramp“, dok se pojedini evropski lideri „ne doživljavaju ozbiljno“ u tim krugovima.

Govoreći o globalnim odnosima, Ćeranić je ocijenio  da je Kina „postala most, odnosno posrednik“ u rješavanju globalnih kriza.

On je dodao da će „novih sastanaka biti“, ali da to ne znači da će se problemi u „Ormuskom zalivu, na Bliskom istoku i u Ukrajini“ uskoro riješiti, iako je važno da o njima razgovaraju „kompetentni i najvažniji akteri na svjetskoj sceni“.

Politički analitičar Nebojša Malić je na tribini poručio da Srbe i Republiku Srpsku ne treba posmatrati kao „klackalicu između Istoka i Zapada“, već kao prostor „na tromeđi interesa velikih sila“, pri čemu je kao glavni problem označio „anglo-briselsku Evropu“.

On je istakao da su Srbi prepoznali „raskol između nacionalističke politike Donalda Trampa i liberalnog globalizma“, koji je, po njemu, „premestio svoje sedište na ovu stranu Atlantika“, te da se svet danas može posmatrati kao sukob „globalizma i partikularizma“, uz ocenu da je globalizam „opasna jeres“.

Malić smatra da Srbi mogu da sarađuju sa „Pekingom, Moskvom i Vašingtonom“, dok iz Brisela i Londona dolazi „nesuvislo kokodakanje“, a problem sa njima opisuje kao „nerešiv“. Rusija i Kina su, prema njemu, prihvatile srpsku samostalnost u okviru „multipolarnog sveta“, dok je odnos sa SAD i dalje „povuci-potegni“.

Osvrnuo se i na Evropu, ističući rast populizma i mogućnost „izvinjenja zbog satanizacije devedesetih“. Posebno je kritikovao OHR, uz tvrdnju da je odlazak „lažnog vicekralja Šmita“ udar za globaliste i da je „bolji položaj nego ikada“ za ukidanje protektorata.

EU je opisao kao ekonomski i politički oslabljen sistem koji je „sama sebi anti-reklama“, dok je kao najveći izazov naveo odnos sa „bivšim Srbima“, uz stav da bi Rusija i Kina mogla da doprinesu njihovoj integraciji kroz svoja iskustva.

„Tu bi veću ulogu mogle da igraju Rusija i Kina, konkretno sa svojim iskustvima integracije islama u neislamske političke i društvene sisteme, kao živi dokazi netačnosti glavne Izetbegovićeve teze iz ‘Islamske deklaracije. Ali o tome nekom drugom prilikom“, zaključio je Malić.

Snimak svih izlaganja na tribini možete pogledati OVDJE.